Dirk van Genderen.NL

Columnist, publicist, spreker

Contemplatief gebed? Nee! (14 reacties)

Geplaatst op vrijdag 2 november 2018, 10:57 door Dirk A A

Regelmatig ontvang ik vragen over contemplatief bidden en contemplatief Bijbellezen. Jaren terug had ik daarmee een eerste ervaring. Met een groep collega’s moesten we contemplatief aan de gang met een Psalm. Je moest deze Psalm eerst lezen, vervolgens je denken stopzetten en af en toe een woord of een vers uit de Psalm eindeloos herhalen, als een mantra, en dan alert zijn op wat er opkwam in je gedachten.
Het voelde bij mij niet goed, ik ervaarde een soort weerstand, alsof ik geestelijk werd gewaarschuwd daar niet aan mee te doen. Tijd om er eens dieper in te duiken.


Contemplatief gebed vindt soms plaats in de lotushouding.

We hebben het hier niet over ‘stille tijd’. Het is onmisbaar voor je geestelijke wandel met de Heere om de stilte in te gaan, te bidden, in de Bijbel te lezen, met Hem te spreken, naar Zijn stem te luisteren, Hem te eren, te aanbidden.

Op zoek naar ‘De Ene’, een soort vage god
Het contemplatieve gebed gaat terug naar de tijd van de Rooms-Katholieke Kerk in de Middeleeuwen. De mystici waren sterk beïnvloed door het neoplatonisme, een heidense, mystieke religie, gesticht door Plotinus, een volgeling van Plato.
Deze Plotinus leefde tussen 203 en 270 na Christus. Hij veranderde de filosofie van Plato in een religie. De hele werkelijkheid was volgens hem ontstaan door een hogere macht, die hij ‘The One’, ‘De Ene’ noemde. Deze hoogste godheid (met een kleine g!) was volgens Plotinus onbewogen en onoverwinnelijk. Hij zou volstrekt gescheiden zijn van wat er op deze aarde gebeurt.

Dit allerhoogste wezen zou een reeks lagere wezens hebben voorgebracht, met als resultaat een hiërarchie van hemelse wezens, of goden. De neoplatonisten geloofden dat één van deze lagere en (kwade) hemelse wezens de aarde en haar bewoners heeft geschapen. Ze zochten naar een manier om verenigd te worden met de ultieme godheid, ‘De Ene’.
Menselijke taal en rede (denken) werden ontoereikend geacht om ‘hem’ te begrijpen en met ‘hem’ te communiceren. Daarom werd een mystieke ontmoeting bedacht in de vorm van een spiritueel gebed dat werd gekenmerkt door stilte en het stopzetten van het denken over die godheid. Dit werd contemplatie of contemplatief gebed genoemd. Als het iemand niet lukte het denken te stoppen, zou een mantra of gebed telkens herhaald kunnen worden, om de gedachten te concentreren op het doel ervan, de mystieke vereniging of ontmoeting met ‘De Ene’.

Hemelse hiërarchie
Dit ‘beeld’ van God en deze vorm van gebed vonden ingang in de Middeleeuwse Kerk door geschriften uit de zesde eeuw van een Syrische monnik. Hij schreef onder andere het boek ‘Over de hemelse hiërarchie’, waar hij op neoplatonische wijze de hemelse wezens onderzocht en onderverdeelde in rijen van drie, met elk weer drie onderverdelingen. Zo kwam hij tot serafijnen, cherubijnen, tronen, heerschappijen, deugden, krachten, engelen, aartsengelen et cetera.
Volgens deze schrijver, onder het pseudoniem van Dionysius de Areopagiet (Handelingen 17:34), vormden deze een oplopende ladder of hiërarchie van hemelse wezens die naar de troon van God leidden. Door mystiek contemplatief gebed zou men via deze ladder met God verenigd kunnen worden.

De geschriften van deze monnik werden de grondslag voor de mystieke beweging in de Middeleeuwse Kerk. Zijn geschriften werden geciteerd door bisschoppen en enkele van de beroemdste theologen uit die tijd, onder wie Thomas van Aquino. Hierdoor ontstond grote bewondering en waardering voor spirituele ervaringen en openbaringen als gevolg van contemplatief gebed.
Een eerste duidelijke waarschuwing is hier zeker op z’n plaats. Contemplatief gebed is gericht op menselijke inspanning en geworteld in een heidense niet-christelijke opvatting over God. Het menselijke verstand moet worden uitgeschakeld – dat lees je trouwens nergens in de Bijbel – waardoor de geest van degenen die dit beoefenen, open komt te staan voor andere geesten dan de Heilige Geest, misleidende geesten, in de Bijbel ook wel ‘engelen van het licht’ genoemd (2 Korinthe 11:13-15).

Nieuwe openbaringen
Nieuwe openbaringen, die contemplatieve bidders in gedachten krijgen, werden vaak hoger gewaardeerd dan de openbaring die Gods Woord ons schenkt. De bidder wordt belangrijker dan de Heere Jezus. Het wordt een soort nieuwe profeet, wiens boodschap niet meer wordt getoetst aan de Bijbel. Zo kan de contemplatieve bidder een valse profeet worden.
Hans Kung, een veel gelezen rooms-katholieke theoloog, schreef heel kritisch over deze beweging: ‘Het is opvallend hoe zelden Christus verschijnt in al deze ‘openbaringen’, ‘verschijningen’ en ‘wonderen’. Rooms-katholieken die elke nieuwe ‘openbaring’ geloofden, ontdekten vaak dat het fantasie of bedrog bleek te zijn. Velen zochten naar sensatie, naar de laatste verslagen van wonderen, terwijl ze nog nooit de Schriften hadden gelezen van kaft tot kaft. (Hyatt, Angels of Light, 103)

Ook worden bij het contemplatieve gebed vaak speciale ademhalings- en houdingstechnieken (de lotushouding) gebruikt en voorgeschreven vormen van meditatie. Zo raadt de monnik Gregory Palamas (13e eeuw) aan om de kin op de borst te laten rusten en de ogen op de navel te richten. Maar dit stimuleert alleen maar het gericht-zijn op het ik, in plaats van op God.

Opwekkingen ontstonden niet uit contemplatief gebed
De grote opwekkingen in de 18e eeuw in Engeland en Amerika ontstonden niet vanuit contemplatief gebed, maar uit intens gebed tot de Heere en studie van de Schrift. John en Charles Wesley gaven vele avonden aaneen Bijbelstudies.
George Whitefield, die door zijn prediking – door Gods genade – Engeland en Amerika geestelijk wakker riep, leefde in en sprak uit de Schrift. Hij schreef eens: ‘Ik las de Heilige Schrift op mijn knieën en legde alle andere boeken opzij, en probeerde elke regel en elk woord te bidden.’ (Hyatt, Revival Fire, 25)

Ook de opwekking van de Azusa-straat, de geboorte van de pinksterkerken, was geworteld en gegrond in de studie van Schrift. De leiders van deze opwekking schreven in 1907: ‘We toetsen alles aan de hand van het Woord, elke ervaring moet in overeenstemming zijn met de Bijbel. Sommigen vinden dat we hierin te ver gaan, maar als we te dicht bij het Woord geleefd hebben, zullen we dat met de Heere bespreken als we Hem in de lucht ontmoeten.’ (Hyatt, Revival Fire, 27)

Contemplatief gebed leidt eerder van de Schrift af dan dat het dichter bij de Bijbel brengt. Het focust op je eigen ik, op persoonlijke ervaringen, in plaats van op de Heere Jezus.
Het contemplatieve gebed kom je nergens in de Bijbel tegen. Er worden geen gebedstechnieken of gebedshoudingen voorgeschreven. Er wordt nergens gesproken over het stilzetten van je denken.
Integendeel, bidden is spreken met je Vader in de hemel, met de Heere Jezus, in een relatie. ‘Abba, Vader.’ Het is geen mystiek gebeuren met één of andere vage godheid.

Wanneer u bidt, zeg dan…’
Wanneer de discipelen in Lucas 11 aan de Heere Jezus vragen om hun te leren bidden, antwoordt Hij eenvoudig: ‘Wanneer u bidt, zeg dan…’ Dat staat haaks op het contemplatieve gebed, waarin je moet zwijgen, je gedachten stilzetten en telkens dezelfde woorden als een mantra uitspreken, waardoor je in trance kunt raken.

Let ook op hoe de eerste christenen baden. Lees daarover in Handelingen, lees de gebeden van Paulus. Het zijn indringende gebeden, eerbiedige gebeden, door de Geest geleid, waarin het denken van de bidders voluit is betrokken.
Er gebeurden wonderen, de Heere sprak tegen hen, gebeden werden verhoord. Ze maakten concreet hun noden aan de Heere bekend, ze aanbaden Hem, ze dankten Hem.

Dit is ook de weg die wij mogen gaan. Als u gebruik maakt van het contemplatieve gebed, breek ermee. Dat vraagt de Heere niet van ons. Met volle vrijmoedigheid mogen we naderen tot de troon van de genade, zegt Hebreeën 4:16. Het contemplatieve gebed is een surrogaat voor de vervulling met de Heilige Geest, de Geest van de genade en van de gebeden, Die ons in alle waarheid wil leiden en ons richt op de Heere Jezus. In 1 Korinthe 14:15 lezen we: ‘Ik zal met mijn geest bidden, maar ik zal ook met mijn verstand bidden.’

We hebben een liefhebbende Vader in de hemel aan Wie we alles mogen vertellen. De Heere zal recht doen aan Zijn uitverkorenen, die dag en nacht tot Hem roepen (Lukas 18:7). Leef met de Heere Jezus, wandel met Hem, spreek met Hem en luister naar Hem.

Dirk van Genderen
(Met dank dr. Eddie Hyatt, ‘Angels of Fire’ en ‘Revival Fire’)

14 Reacties

  1. Joop zegt:
    Geplaatst op vrijdag 2 november 2018 om 22:15

    Zeer terecht dat je tegen het zgn. contemplatief gebed waarschuwt.

  2. Simone Hopman zegt:
    Geplaatst op zaterdag 3 november 2018 om 16:00

    Dank hiervoor Dirk, want het is zeker erg gevaarlijk en het wordt in brede kring gedragen. Net zoals de stilte wandelingen, de Taize achtige bijeenkomsten en de zaken die gestoeld zijn op de richtlijnen van Rooms-katholieke monniken. Velen zoeken daar hun spirituele ervaringen en de vrede. Terwijl we die alleen maar kunnen vinden bij onze Hemelse Vader door de genade van onze Heere Jezus Christus.

  3. Roelof Weima zegt:
    Geplaatst op zaterdag 3 november 2018 om 16:50

    Goed en duidelijk om hier tegen te waarschuwen. Als wedergeboren gelovigen hebben we dit soort technieken niet nodig. Weer terug naar de wortels van ons geloof Dit zoals in Gods woord wordt gezegd, trek je terug in je binnenkamer en spreek met de Ene waarachtige. Aanbid Hem, loof Hem en prijs Hem om wie Hij was, is en altijd zijn zal. Geen technieken heeft Yeshua ons geleerd, alleen overgave aan Hem. Luister naar Hem en niet naar wat vroegere “kerkvaders” getracht hebben in te prenten.

  4. Arthur zegt:
    Geplaatst op zaterdag 3 november 2018 om 19:11

    Het lijkt me terecht dat er gewaarschuwd wordt voor de gerichtheid van je gebed: ben je op God gericht, of op jezelf en je eigen behoeften. Dat waardeer ik in dit artikel. Waar ik moeite mee heb, is dat daarmee meteen ook een vorm van gebed in de hoek van verdachtmaking wordt gezet, terwijl naar mijn idee de vorm nooit het probleem zou hoeven te zijn: het maakt niet uit of ik staand met geheven handen bid, of zittend en (meer meditatief) een Psalmtekst overdenkt, zolang ik daarbij op God gericht ben en blijf. De kern van het commentaar zou m.i. dus meer moeten gaan over de juiste gerichtheid en het breken met een ik-gerichtheid in welke vorm van gebed dan ook. Het alleen maar oproepen om deze VORM van gebed te staken vind ik te kort door de bocht gaan.

  5. Ernst van Olffen zegt:
    Geplaatst op zaterdag 3 november 2018 om 20:30

    Al toen ik begon te lezen, Dirk, was ik al hevig geschrokken!! Dirk, hoe blij werd ik, dat je zelf ook onmiddellijk de weerstand voelde!! “Maniertjes” van bidden kom ik zelfs tegen in mijn kerk. Gelukkig heb ik dat woord “contemplatief” nog nooit gehoord, maar de stap naar oosterse meditatie is griezelig klein. Velen bidden bij een brandend kaarsje, waarbij ik mij steeds afvraag waar de grens ligt. Jezus noemt wel de “binnenkamer”, waar je inderdaad tot rust komt. Ik ben blij dit woord nu te kennen. Voor zover ik mij kan herinneren heb ik nog nooit bij een brandend kaarsje gebeden. Het “Onze Vader” is inderdaad het meest simpele wat je je voor kunt stellen. Het is een totaal verkeerde instelling om te denken, dat “iets” moet ervaren of voelen!! We komen echter niet “tot gevoel” maar nog altijd “tot geloof”. Ik voel nooit of God naar mij luistert, maar “ik weet”, dat God naar mij luistert en misschien is dat wel een kenmerk van een (vertrouwens-)relatie met de Heer. Zo WEET ik, dat Psalm 23: 4 waar is:
    “Zelfs al ga ik door een dal van diepe duisternis,
    ik vrees geen kwaad,
    want Gij zijt bij mij;
    uw stok en uw staf, die vertroosten mij.”
    Het kernwoord van dit vers is GA!! Wie niet gaat komt nooit meer uit dat dal! Eenvoudiger kan het niet.

  6. O. Nauta zegt:
    Geplaatst op zaterdag 3 november 2018 om 23:13

    Beste mensen, wij, ik mag bidden met volledige overgave en toewijding aan de Heer van het/ons Leven. Hij liet altijd ook zien hoe en waar Hij ging bidden, bracht veel door in eenzaam gebed. Paulus geeft ons in de Romeinen-brief hoofdstuk 12:1-21 genoeg stof tot nadenken. Ons gebed zal altijd mogen zijn in de houding van: ,,Heer leer en onderwijs mij aangaande de weg die ik gaan moet.” Zelf leert Hij een ieder dan ook persoonlijk. Die gebaande weg gaat lang niet altijd over rozen. Maar over bergen en door dalen, overal is God. Hetgeen wij van de Heer des oogstes reeds mochten leren is geen sjabloon overdraagbaar goed naar een mede broeder en zuster toe. We mogen leren om een juist woord op de juiste plaats en tijd te zeggen. Die gaan hun uitwerking hebben.

  7. San zegt:
    Geplaatst op zondag 4 november 2018 om 14:15

    Beste Dirk,

    Wat je hierboven schetst lijkt mij op een kruising of mengeling van Bijbels bidden en een Boeddhistische meditatie. Zelf ken ik beide vormen uit ervaring. Tijdens mijn studie psychologie werd Zen-mediatie als een keuzevak aangeboden. En die manier van denken staat haaks op het Bijbels denken. Het eerste is: passief (zelf-ontlediging), op je zelf gericht, uitschakelen van je denken tot passief en receptief te zijn voor het mystieke. De Bijbelse manier van denken is 180 graden tegengesteld. Het is actief (jezelf vullen met het Woord van God en Zijn Geest), op God gericht, en actief je vermogens inschakelen in je relatie met God en alleen in dat proces kan je dingen van God ontvangen. Dat laatste heb ik geleerd van de boeken van Watchman Nee waarin hij heel sterk waarschuwt voor algehele passiviteit en receptiviteit voor het “onbekende” (Wij weten wie die “onbekende” is).
    Wat het ook erg complex maakt, is dat wat binnenkomt door algehele passiviteit of uit de ziel komt of van een boze geest. En om het nog duisterder te maken, kan je ziel (als die heel godsdienstig kan zijn) of een boze geest je ook zogenaamde “geestelijke” gedachten en zelfs Bijbelteksten maar dan verdraaid weergegeven en verkeerd begrepen om je op het verkeerde been te zetten. De meest veilige weg is van eenvoud (Psalm 116:6), nederigheid (Jacobus 4:6; 1 Petrus 5:6) en God liefhebben op een nuchtere manier met Woord, gebed, en goede werken (= praktische daden). Groeten van San

  8. gerardvan der Duin zegt:
    Geplaatst op zondag 4 november 2018 om 18:44

    Beste Dirk,
    Ik lees veel over de leer, de Bijbel en de profeten. IK lees nergens over een speciale manier van bidden. Mijn bidden is handen gevouwen en op een gewone manier met mijn Hemelse Vader spreken. Al die geschriften maken dat mensen het niet meer weten wat te doen. Mijn Hemelse Vader wil graag dat ik Hem benader op een normale wijze .Dan heb ik ook het gevoel, dat ik gehoord ben door Hem. Laten we Jezus niet vergeten en Hem ook betrekken bij de gebeden. Hij is per slot van rekening de God die voor ons aan het kruishout stierf. En bidden voor anderen is iets heel moois en dat jij dat kan doen.

  9. Jannie Bakker zegt:
    Geplaatst op zondag 4 november 2018 om 20:44

    Hallo Dirk, helaas nemen deze vormen van dwaalleer alleen maar toe. Als je waarschuwt dan wordt er niets gedaan. Men gaat gewoon door. Ik heb de afgelopen jaren zowel de kerkenraad als de dominees erop aangesproken in mijn kerk. Alleen is het bij ons onder de noemer van Lectio Devina. Het is het zelfde als waar jij het over hebt alleen met een Latijnse naam.
    Het is heel erg dat dit toegestaan wordt. Ik bid er met grote regelmaat voor. Wij hebben een nieuwe dominee. Ik hoop en bid dat hij wel zal luisteren en het in onze kerk gaat verbieden.
    Hartelijk dank voor je duidelijke artikel hier over. In gebed verbonden Gods zegen, Jannie Bakker

  10. mieneke zegt:
    Geplaatst op maandag 5 november 2018 om 16:24

    Bidden betekend voor mij: gewoon praten met mijn Hemelse Vader (God/JHWH).
    Soms kom je voor een plotselinge situatie te staan. Een situatie die ernstig kan zijn of waar je “direct” op moet reageren.
    Dan is het eerste wat ik doe is zeggen: “Vader in de Hemel, nu moet U mij helpen en inzicht geven.”
    Ik ga dan niet eerst op de knieën of mij afzonderen o.i.d. Nee, ik zeg het gewoon en ga handelen.
    En zo praat ik de hele dag met Hem. Dat gebeurt soms op de fiets.
    Hij is immers altijd dicht/naast en rondom mij. Dan behoef ik niet eerst Hem te zoeken.
    We hebben de Heilige Geest in ons. Die doet immers Zijn werk volmaakt. Hij treuzelt niet, maar leidt ons in al de waarheid, en ook in alles wat op onze weg komt.
    Heb daar volledige Rust in gevonden.

  11. Simon zegt:
    Geplaatst op maandag 5 november 2018 om 20:50

    Bidden. Onze Heer merkte reeds op dat er waren die graag op de hoek van de straat stonden te bidden! Wat zou Hij vandaag opmerken over voorgangers die heel de gemeente oproepen allemaal gezamenlijk en hardop het ‘Onze Vader’ te bidden. De Heer heeft het ons zelf geleerd, voegt men er meestal aan toe.
    Zelf denk ik dat een voorganger voor moet gaan.

  12. Rinske zegt:
    Geplaatst op maandag 5 november 2018 om 21:10

    Dankjewel Dirk, voor dit verhelderende artikel. Ik had er nog nooit van gehoord. En zo op het eerste gezicht wekt deze manier van bidden mijn achterdocht. Maar het is goed om de achtergronden te kennen.

  13. Dineke de Vlieg zegt:
    Geplaatst op woensdag 7 november 2018 om 16:00

    Bedankt Dirk. Ik had er ook nooit van gehoord. Als je apostel Paulus zou vragen, zou hij zeggen alleen eer aan de Here Jezus, God en de Heilige Geest en daarom kunnen wij zo vrij leven, in Hem is alles te vinden wat je nodig hebt. De tijd van de Middeleeuwen was een zeer duistere tijd.

  14. Jan zegt:
    Geplaatst op vrijdag 9 november 2018 om 8:31

    Broeder Dirk, ik ben het niet met je eens, ik heb zelf inmiddels veel ervaring mogen opdoen bij Taize en ook binnen de kloostermuren, waar deze vorm van bidden gebruikelijk is. Daar gebeuren nu hele bijzondere dingen, daar heb ik de Geest aan het werk zien gaan. Geloven is echt als een berglandschap, zoals er zoveel verschillende landschappen zijn, zo zijn er ook zoveel manieren waarop gelovigen bidden, laten we elkaar dan niet niet veroordelen, maar ons verwonderen over de grootheid van God, nogmaals, Hij wordt binnen zoveel tradities en op zoveel manieren gediend, laten wij ervoor waken ‘grote’ woorden te spreken en ons oordeel over anderen klaar te hebben. Laten wij meer zoeken om in deze wereld Zijn Licht en Liefde te verspreiden. Laat jouw nieuwsbrief daarin die rol vervullen, mijn oproep, zoek verbinding, bouw aan de gemeenschap der heiligen, waak voor scheiding en schisma’s, leer van elkaar en bovenal: zoek de onderlinge eenheid en verbondenheid. Eer aan de Vader en de Zoon en de Heilige Geest, Zoals het was in het begin, en nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen. Met deze zin wordt in de kloostertraditie de gebeden afgesloten.

Laat een reactie achter

0 / 350 woorden